Nadużycia finansowe jako jedne z najistotniejszych barier na drodze zrównoważonego rozwoju.

Jak wygląda sytuacja łapówkarska w Polsce? Wielkość szarej strefy na przestrzeni minionego roku wyniosła prawie 300 milionów złotych, Centralne Biuro Antykorupcyjne zanotowano aż 12 542 przypadków nadużyć związanych z korupcją, a w aktualnym Corruption Perceptions Index Polska zajęła wysokie 36. miejsce, otrzymując tym samym 60 punktów. Dla Global Compact Network Poland systemowa walka z szarą strefą – w skład której wchodzi korupcja, jako hamulcem rozwoju, jest jednym z najważniejszych priorytetów.

Statystyki dotyczące nadużyć finansowych na świecie nie są wcale lepsze. Według OECD korupcja stanowi do 10 procent całkowitego kosztu prowadzenia działalności na świecie i do 25 procent kosztów zamówień publicznych w krajach rozwijających się. Tymczasem Międzynarodowy Fundusz Walutowy informuje, że globalna gospodarka traci prawie 2 biliony USD rocznie z powodu przekupstwa. Oczywistym zatem jest, że te przekroczenia zjadają korzenie zrównoważonego rozwoju.

Korupcja, czyli osiąganie prywatnych korzyści z pełnienia określonych funkcji, a także inne nielegalne działania prowadzone w celu osiągnięcia zysku, jest często związana z działalnością stricte przestępczą jak: produkcja i handel narkotykami, przemyt papierów, surowców, dzielność sutenerska. Bank Światowy uznał korupcję za jedną z najistotniejszych barier na drodze zrównoważonego rozwoju gospodarczego, społecznego oraz przeciwdziałaniu ubóstwu. Dostępne badania potwierdzają, że walka z korupcją czy gospodarką nieformalną oraz działalnością nielegalną powinna iść w parze z działaniami mającymi na celu poprawę jakości instytucji publicznych w sposób umożliwiający ograniczenie negatywnych zjawisk gospodarczych oraz wspieranie zrównoważonego wzrostu oficjalnej części gospodarki.

W Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Korupcji warto zwrócić uwagę na fakt, że finansowe nadużycia są na stale obecne w życiu społecznym, jednak globalny stosunek wobec korupcji zmienił się radykalnie. Tam, gdzie kiedyś wraz z łapówkami i nielegalnymi przepływami finansowymi była często postrzegane jako część kosztów prowadzenia biznesu, jest dziś powszechnie, i słusznie, postrzegana jako przestępstwo. Global Compact poprzez swoją dziesiątą zasadę „Przeciwdziałanie korupcji we wszystkich formach, w tym wymuszeniom i łapówkarstwu” zachęca swoich członków do wdrażania standardów antykorupcyjnych i upowszechniania najlepszych rozwiązań stosowanych przez sektor prywatny w tym wrażliwym obszarze.

Skala występowania korupcji jest silnie powiązana z natężeniem innych negatywnych zjawisk ekonomicznych, takich jak nieefektywność instytucji publicznych, niska moralność podatkowa i poziom zaufania do państwa, czy też działalność przestępcza. Zjawiska te z jednej strony wzajemnie się wzmacniają, a z drugiej wszystkie negatywnie oddziałują na potencjał rozwojowy dotkniętych nimi gospodarek i przyczyniają się do zwiększenia tak zwanej szarej strefy.

Problem szarej strefy, a z nią wyłudzeń podatkowych stał się szczególnie istotny w 2018 roku, kiedy coraz więcej instytucji oraz obserwatorów zaczęło wskazywać, że pieniądze z wyłudzeń podatkowych oraz działalności szarej strefy służą do finansowania grup terrorystycznych, których celem są operacje w Europie czy w Afryce. Tym samym działalność grup przestępczych zajmujących się unikaniem opodatkowania oraz wyłudzaniem podatków stała się nie tylko zagrożeniem dla finansów publicznych w Polsce i na świecie, ale również realnym zagrożeniem dla życia obywateli.

Pomimo tego, że na przestrzeni ostatnich kilku lat polscy przedsiębiorcy coraz chętniej sięgają po rozwiązania prewencyjne w walce z oszustwami gospodarczymi, a także wzrosła ich świadomość w tym zakresie, nadal daleko nam do krajów, w których szara strefa i korupcja nie jest tolerowana przy prowadzeniu biznesu. Global Compact Network Poland w ramach programu „Przeciwdziałanie Szarej Strefie w Polsce” skutecznie walczy ze zorganizowaną przestępczością (mafiami) w takich branżach, jak paliwowa, tytoniowa, spirytusowa i hazardowa. W ramach programu polskie biuro Global Compact gromadzi uczestników z sektora prywatnego, ekspertów w dziedzinie walki z korupcją i zarządzania administracją, organizacji międzynarodowych i społeczeństwa obywatelskiego w celu personalnego zaangażowania się w konsultacje na temat walki z korupcją i dobrym sprawowaniu rządów. Jedno z działań, które zostało podjęte w celu zwalczenia szarej strefy były regulacje w ramach prawa zamówień publicznych, aby z systemu zamówień publicznych mogły korzystać tylko firmy etyczne. Prace były realizowane we współpracy z Ministerstwem Rozwoju, Najwyższą Izbą Kontroli (NIK) oraz Centralnym Biurem Antykorupcyjnym (CBA).

Szybkość adaptowania się szarej strefy do zmian prawnych i wykorzystywania jego luk na swoją korzyść powoduje, że Global Compact Network Poland w ramach zawiązanej Koalicji wraz z rządem oraz partnerami programu pracuje nad listą kolejnych branż narażonych na działania mafii. W najnowszej edycji raportu „Przeciwdziałanie Szarej Strefie w Polsce 2018/19” eksperci GCNP analizują niepokojące zjawiska wśród zagrożonych branż, w szczególności w paliwowej, hazardowej, odpadowej czy urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Pokazane są nowe trendy w działaniach przestępców gospodarczych i podmiotów działających na granicy prawa przez sprawne wykorzystywanie jego luk. Podkreślono również, że nie tylko nowe regulacje ograniczają wielkość szarej strefy, ale także praca organów ścigania oraz egzekucja samego prawa. link